Văn hoá - Giáo dục

Trần Thủ Độ - thủ lĩnh cải cách tài ba của nhà Trần

Câu chuyện lịch sử / 16/01/2021 08:16
Trần Thủ Độ - thủ lĩnh cải cách tài ba của nhà Trần
Nhà Lý, từ đời Lý Cao Tông đã bước vào thời kỳ khủng hoảng cung đình, rồi lan ra toàn xã hội, đất nước suy yếu dần, kinh tế xã hội sa sút trầm trọng, bạo loạn nổi lên ngày càng nhiều. Trần Thủ Độ đã xuất hiện để gánh vác sứ mạng giải quyết cuộc khủng hoảng theo cách rất… Trần Thủ Độ.

Lấy ngôi vua để giải quyết khủng hoảng cung đình

Năm 1209, cung triều Lý có loạn Quách Bốc, vua Lý Cao Tông phải chạy lên Quy Hóa, Thái tử Lý Sảm chạy về Hải Ấp nương nhờ tại nhà Trần Lý. Họ Trần Làm nghề chài lưới, có nhiều thuộc hạ, gia binh, một trong ba thế lực lớn nhất lúc bấy giờ (Đoàn Thượng, Nguyễn Nộn, Trần Lý).

Tại đây, Hoàng tử Sảm đã lấy Trần Thị Dung - con gái của Trần Lý làm vợ. Họ Trần đã giúp nhà Lý dẹp loạn Quách Bốc, đưa vua Lý trở lại kinh đô.Năm 1211, Thái tử Lý Sảm lên ngôi, gọi là Lý Huệ Tông, lập Trần Thị Dung làm Nguyên phi. Trần Tự Khánh (anh Trần Thị Dung) được phong Chương Thành Hầu.Huệ Tông là người yếu đuối, lại bị Đàm thái hậu điều khiển chính sự, nên mọi việc đều phó thác cho Đàm Dĩ Mông, người chức cao, quyền lớn nhưng không có học thức, không có mưu thuật, lại nhu nhược không quyết đoán, chính sự ngày một đổ nát.

 Lăng mộ Thái sư Trần Thủ Độ tại xã Liên Hiệp, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình. Ảnh: Quốc Lê

Năm 1216, bất lực triều chính lại bị Đàm thái hậu bức bách, Lý Huệ Tông cùng Trần Thị Dung trốn đến quân doanh của Trần Tự Khánh. Từ đó, vua Lý hoàn toàn phụ thuộc vào thế lực họ Trần.

Năm 1223, Trần Tự Khánh chết, quyền bính giao cho em họ là Trần Thủ Độ, khi ấy là Chỉ huy sứ, quản lĩnh cấm quân. Trần Thủ Độ đã ép vua Huệ Tông nhường ngôi cho công chúa Chiêu Thánh, đưa đi tu rồi ép phải tự vẫn. Tiếp đó, ông lại dàn cảnh cho Lý Chiêu Hoàng lên 7 tuổi lấy con trai thứ của Trần Thừa là Trần Cảnh lên 8 tuổi. Một năm sau, vào tháng 12 âm lịch năm 1225, Trần Thủ Độ ép Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng. Nhà Trần lấy được ngôi nhẹ nhàng nhờ thủ đoạn của Trần Thủ Độ.

Khi lên ngôi, Trần Cảnh còn nhỏ, mọi việc triều chính đều trong tay Trần Thủ Độ và cha là Trần Thừa.

Lấy được ngôi vua, lập triều mới là điều kiện cần để ông có thể giải quyết cuộc khủng hoảng chính trị - xã hội ngày càng trầm trọng của đất nước.

Thủ lĩnh cuộc cải cách

Sau khi nắm trọn quyền lực, Trần Thủ Độ đã khẩn trương tiến hành cuộc cải cách mà ông vừa là nhà thiết kế vừa là thủ lĩnh chỉ huy thực hiện. Tư tưởng và khát vọng xuyên suốt của ông là xây dựng một vương triều mạnh, vua sáng - tôi trung; một bộ máy nhà nước trung ương tập quyền vững mạnh, thống nhất để chăm cho dân yên, nước mạnh.

Thời cơ đến, Trần Thủ Độ đã thực hiện cuộc cải cách khá toàn diện và sâu sắc trên nhiều lĩnh vực.

Thứ nhất, về cơ chế quản lý xã hội, trong triều đình, ngay từ đầu Trần Thủ Độ đã chủ trương đặt ra cơ chế Thượng hoàng nhiếp chính. Đây là điểm hoàn toàn mới trong tổ chức bộ máy nhà nước thời Trần mà chưa hề có tiền lệ. Theo đó, khi vua chưa trưởng thành thì Thượng hoàng giúp con trị nước, khi vua đã trưởng thành thì Thượng hoàng truyền thụ kinh nghiệm, là tấm gương về đạo đức, và là “cố vấn” cho vua con. Trên thực tế, cơ chế này đảm bảo quyền lực không bị chia sẻ, có tính kế thừa, lại có thời gian cho các vua con rèn luyện trưởng thành, đảm bảo xây dựng và bảo tồn vương triều vững mạnh.

Trần Thủ Độ chủ trương xây dựng bộ máy nhà nước trung ương tập quyền vững mạnh, thống nhất từ trung ương đến cấp cơ sở làng xã. Ông chia nước làm 12 lộ. Mỗi lộ đặt chức Chánh và Phó An phủ sứ kiêm từ việc hộ khẩu, tiền thóc, ngục tụng đều giữ hết quyền bính trong tay. Dưới quyền An phủ sứ có các chức quan Đại tư xã, Tiểu tư xã, cùng với chức xã chính, Sử giám, gọi là xã quan. Làm đơn sổ hộ khẩu, con trai lớn gọi là đại hoàng nam, con trai nhỏ gọi là tiểu hoàng nam, 60 tuổi gọi là lão, già lắm thì gọi là long lão.

Để đảm bảo các chính sách được thực thi nghiêm túc, Trần Thủ Độ đã kiểm tra việc thừa hành rất chặt chẽ, gắt gao.

Thứ hai, về kinh tế xã hội, Trần Thủ Độ chủ trương chuyển dần công hữu ruộng đất thành tư hữu. Đại Việt sử ký toàn thư chép: "Năm Quý Sửu (1253), tháng 6, bán ruộng công, mỗi diện (mẫu) là 5 quan tiền cho phép nhân dân mua làm ruộng tư”. Mục tiêu là giải thể nhanh chế độ công xã nguyên thủy, chuyển sang công xã nông thôn có tư hữu, đẩy mạnh sản xuất, phát triển kinh tế hàng hóa - tiền tệ. Ngoài quyết định cơ bản ấy còn có hàng loạt biện pháp kinh tế khác như:

Về nông nghiệp thì đắp đê ngăn lũ, ngăn mặn, khai kênh tưới, tiêu. Năm 1231, sai hoạn quan Nguyễn Bang Cốc chỉ huy binh lính phủ mình đào vét kênh Trầm và kênh Hào từ phủ Thanh Hóa đến địa giới phía nam Diễn Châu. Năm 1248 sai các lộ đắp đê giữ nước sông suốt từ đầu nguồn đến bờ biển để chống lụt. Đặt chức Hà đê chánh phó sứ để trông coi. Nơi đắp đê thì đo xem hết bao nhiêu ruộng của dân, chiểu theo giá trả bằng tiền. Không chỉ coi trọng việc tăng sản xuất lúa gạo, mà còn chú ý cả tới trồng cây ăn quả, cây phòng hộ.

Ông đẩy mạnh phát triển công, thương; định ra các phường buôn bán, sản xuất ở thủ đô Thăng Long... (quy hoạch 61 phường ở kinh thành Thăng Long để tiện quản lý công, thương...); sai tướng chống giữ, đánh chiếm cửa khẩu để giao thương với nhà Tống ở Giang Nam.

Ông thực hiện "khoan sức cho dân”, không đánh thuế thân mà chỉ đánh thuế đinh theo sở hữu ruộng đất...; nhân đinh có ruộng đất thì nộp tiền thóc, người không có ruộng đất thì miễn cả; có 1, 2 mẫu ruộng thì nộp một quan tiền, có 3, 4 mẫu thì nộp 2 quan tiền, có từ 5 mẫu trở lên thì nộp 3 quan tiền; tô ruộng mỗi mẫu nộp 100 thăng thóc.

Mỗi khi có dịp hạn hán, triều đình thường ban hành luật miễn thuế khóa, mở lương thóc rồi đại xá.

Về văn hóa, Trần Thủ Độ chủ trương Phật giáo vẫn là quốc giáo nhưng Khổng giáo ngày càng được đề cao và có tác dụng tích cực đối với chủ trương xây dựng một xã hội mà pháp trị đang từng bước nâng cao.

Về giáo dục, khoa cử, vua xuống chiếu mời nho sĩ trong nước đến Quốc học viện giảng tứ thư, lục kinh. Thi cử được đổi mới, tăng thêm các học vị trong khoa bảng. Đặt ra lệ chọn tam khôi là trạng nguyên, bảng nhãn, thám hoa. Cùng năm 1239, đã công bố thể lệ tổ chức thi các khoa thông tam giáo, thừa nhận tam giáo (Nho, Phật, Lão) "đồng nguyên”. Đó là một tiến bộ về tư tưởng tôn giáo so với thế giới đương thời (thế kỷ XIII) khi mà kỳ thị/chiến tranh tôn giáo vẫn nặng nề.

Các sinh hoạt tinh thần như múa hát trong cung ngoài triều, trong dân gian phát triển...

Về an ninh, Trần Thủ Độ với nhiều biện pháp cương nhu tùy lúc đã hoàn toàn dẹp tan các thế lực cát cứ họ Nguyễn, họ Đoàn. Củng cố quân đội, đáp trả thắng lợi sự quấy nhiễu của Chiêm Thành và Chân Lạp; sẵn sàng đối phó với giặc Mông cổ.

Về Trần Thủ Độ, xưa nay vẫn có nhiều ý kiến đánh giá khác nhau, nhất là ý nghĩa đạo đức qua một số hành động chính trị của ông như cách lấy ngôi nhà Lý, truy sát tôn thất nhà Lý, chủ trương, hôn nhân nội tộc, lấy hoàng hậu của vua Lý … Nhưng chắc chắn không thể phủ nhận ông là một chính khách tài ba, ít học nhưng có tư tưởng, có khát vọng, có trách nhiệm vô bờ bến với đất nước và hoàng triều. Nếu ông không là thủ lĩnh cuộc cải cách thì không thể có một vương triều Trần cường thịnh, một Đại Việt hùng mạnh đủ sức, đủ tài đánh thắng các cuộc xâm lược của giặc Nguyên - Mông.

Không thể nói là hoàn hảo nhưng cuộc cải cách của nhà Trần với thủ lĩnh Trần Thủ Độ đã thành công, đưa xã hội và đất nước thoát ra khỏi cuộc khủng hoảng trầm trọng từ cuối đời nhà Lý. Vương triều và xã hội ổn định, kinh tế phát triển “Bấy giờ, quốc gia vô sự, nhân dân yên vui”.

Theo kinhtedothi.vn

Ngày 8/3 có lịch sử, ý nghĩa như thế nào đối với phụ nữ và thế giới?

Từ lâu ngày 8/3 được biết tới là ngày tôn vinh vẻ đẹp của một nửa thế giới bằng cách dành tặng họ những món quà, những câu chúc 8/3 tốt đẹp và giàu ý nghĩa. Tuy nhiên, không phải ai cũng hực sự hiểu về nguồn gốc và ý nghĩa sâu xa của ngày lễ này?
Xã hội / 06/03/2021 08:39

Mới nhất

Hot: 'Gương mặt thân quen nhí' trở lại với phiên bản hoàn toàn mới

(phunuphapluat.vn) - "Gương mặt thân quen nhí 2021" sẽ trở lại với format mới đầy hấp dẫn, dự kiến có 6 đội thi bao gồm 1 thí sinh lớn, 1 thí sinh nhí và 1 chuyên viên hóa trang. Chương trình sẽ chính thức tuyển sinh online từ nay đến hết ngày 31/05/2021.
Tuấn Anh / Cẩm nang / 08/03/2021 15:12

Xét xử phúc thẩm vụ án xảy ra tại Đồng Tâm: Lê Đình Công khai đã ném lựu đạn, bom xăng vào cảnh sát

Lê Đình Công cho rằng, mình chỉ có hành vi chống người thi hành công vụ. Tuy nhiên, khi trả lời xét hỏi, bị cáo lại khai đã ném lựu đạn cùng 2 chai bom xăng vào cảnh sát.
Hồ sơ vụ án / 08/03/2021 14:45

Xét xử vụ Ethanol: Cha Trịnh Xuân Thanh vắng mặt dù được triệu tập, ủy quyền cháu nội dự tòa

Cựu Chủ tịch PVC Trịnh Xuân Thanh đề nghị TAND TP Hà Nội cho người thân của ông dự tòa và có báo chí tham dự đưa tin.
Hồ sơ vụ án / 08/03/2021 14:44

Hải Dương: Mẹ ruột bạo hành con gái 6 tuổi gây thương tích

Sáng 8/3, Công an huyện Cẩm Giàng, Hải Dương cho biết lực lượng chức năng vừa xác minh vụ việc một bé gái 6 tuổi bị mẹ ruột bạo hành hiện đang phải điều trị tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hải Dương.
Hồ sơ vụ án / 08/03/2021 14:43

Hà Nội: Các di tích, danh thắng mở cửa trở lại từ ngày 8/3; nếu quá đông du khách sẽ tạm thời đóng cửa

Sở VH&TT Hà Nội vừa có công văn về về việc mở cửa hoạt động trở lại, đón khách tham quan từ ngày 8/3 của các di tích và danh thắng trên địa bàn TP.
Xã hội / 08/03/2021 14:41

Hoa hậu H’Hen Niê gửi gắm những thông điệp về phụ nữ trong bộ ảnh mừng 8/3

(phunuphapluat.vn) - Trong bộ ảnh mới, Hoa hậu H’Hen Niê truyền tải đến khán giả những thông điệp khác nhau xoay quanh hình ảnh người phụ nữ thời đại mới.
Lam Khánh / Chuyện quanh sao / 08/03/2021 14:35

Nổ lớn ở doanh trại tại Guinea Xích đạo: Ít nhất 20 người thiệt mạng, hơn 600 người bị thương

Ít nhất 20 người chết và hơn 600 người bị trường trong hàng loạt vụ nổ lớn tại doanh trại quân đội Nkoa Ntoma ở thủ đô Bata của Guinea Xích Đạo hôm 7/3.
Tin thế giới / 08/03/2021 10:28

Cận cảnh những mũi tiêm vaccine phòng Covid-19 đầu tiên tại Hà Nội

Sáng 8/3, Việt Nam bắt đầu tiêm vaccine phòng Covid-19 trong đó Hà Nội được tiêm tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới T.Ư cơ sở 2 với 100 người là cán bộ, y bác sỹ của bệnh viện.
Xã hội / 08/03/2021 10:24

Long Nhật 'mê mệt' trai đẹp làm bánh, chạy lên tận nơi cầm tay tấm tắc khen ngợi nhan sắc

(phunuphapluat.vn) - Anh chàng Trần Đông Hưng (biệt danh Bo bánh bao) khiến Long Nhật đứng ngồi không yên vì vẻ ngoài điển trai và giọng hát ngọt ngào.
Khánh Linh / Cẩm nang / 08/03/2021 10:18

Lê Thúy bỏ lời thề không lấy chồng khi gặp Đỗ An

(phunuphapluat.vn) - Lê Thúy hài hước cho biết “Không ai biết Đỗ An là ai, cho tới khi cưới em”.
Thanh Tùng / Chuyện quanh sao / 08/03/2021 10:07

Đà Nẵng: Tai nạn thảm khốc, 3 người thương vong

Cú va cham kinh hoàng giữa xe máy và ô tô bán tải khiến 1 người tử vong, 2 nạn nhân nguy kịch.
Tin nóng trong ngày / 06/03/2021 17:07

Hoa tươi tăng giá đột biến trước ngày 8/3

Còn hơn 1 ngày nữa là đến ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3, trên thị trường Hà Nội giá hoa tươi đã tăng đột biến so với ít ngày trước.
Tiêu dùng / 06/03/2021 16:13

Hà Tĩnh 'đặc cách' cho ông Võ Hoàng Yên mở trung tâm khám, chữa bệnh

Dù chưa có bằng cấp, chứng chỉ hành nghề song ông Võ Hoàng Yên vẫn được Sở Y tế Hà Tĩnh “đặc cách” cấp phép hoạt động.
Xã hội / 06/03/2021 16:11

Có thể xảy ra những phản ứng nào sau tiêm vaccine Covid-19?

Ngày 8/3, Bộ Y tế sẽ tổ chức tiêm vaccine phòng Covid-19, trước mắt, chọn các điểm tiêm ở Hải Dương, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới T.Ư, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TP Hồ Chí Minh. Các chuyên gia nhận định, tương tự nhiều vaccine khác, vaccine Covid-19 đưa vào cơ thể có thể gây phản ứng sau tiêm, tuy nhiên đến nay chưa ghi nhận phản ứng nghiêm trọng nào.
Tin tức sức khỏe / 06/03/2021 13:47

Gợi ý món quà độc đáo nhất dành cho ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3

Vì phụ nữ là để yêu thương nên khi ngày 8/3 - Quốc tế Phụ nữ đang đến gần, đấng mày râu hãy dành thời gian chọn lựa những món quà ý nghĩa nhất dành tặng cho những người phụ nữ bên cạnh mình.
Xã hội / 06/03/2021 13:45

Lễ tang NSND Trần Hạnh: Tiễn đưa người nghệ sĩ mộc mạc của Nhân dân

Kinhtedothi – Sáng 6/3, Lễ viếng NSND Trần Hạnh diễn ra tại Nhà tàng lễ Quốc gia (số 5 Trần Thánh Tông, Hà Nội).
Chuyện quanh sao / 06/03/2021 13:40

Ngày 8/3 nên tặng gì cho bạn gái?

Ngày 8/3 đang đến gần và chắc hẳn nhiều bạn trai đang suy nghĩ nên tặng gì cho bạn gái trong dịp này. Vậy ngày 8/3 nên tặng gì cho bạn gái?
Tình yêu / 06/03/2021 13:31

Nhiều trường đại học tại Hà Nội tiếp tục học online đến hết ngày 14/3

Nhiều trường đại học tại Hà Nội đã thông báo cho sinh viên tiếp tục học trực tuyến thêm một tuần, đến hết ngày 14/3.
Xã hội / 06/03/2021 10:59

Top 10 điểm đến được yêu thích nhất tại Việt Nam

Hãng truyền thông quốc tế nổi tiếng CNN đã bình chọn 10 điểm đến được yêu thích nhất đối với khách du lịch khi đến Việt Nam.
Du lịch / 06/03/2021 10:57
Xem thêm
Công ty Cổ phần Đầu tư Quốc tế Thiên Việt
  • Địa chỉ: Căn 09 KDT Lideco - TT Trạm Trôi - Hoài Đức - Hà Nội
  • Giấy phép số 1750/GP - TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông TP Hà Nội cấp ngày 28/04/2017
  • Chịu trách nhiệm nội dung: Lê Thu Trang
  • Hotline: 0834222666 - 024 32008084
  • Email: phunuphapluat@gmail.com
2018 Phụ nữ Pháp luật giữ bản quyền nội dung trên website này
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO